Op bezoek bij Manoj thuis, wilde ik 'Het' zien. Ik had er net een boek over uit. Op de brommer zijn we erheen gescheurd, een paar rennende, schreeuwende agenten onderweg, hondsbrutaal ontwijkend. Manoj is een wilde jongen.

Van de aanvankelijk wat wantrouwig, maar later trots poserende bewakers, mochten we vrij rondstruinen en installaties beklimmen. Aan de hand van tekeningen uit het boek vond ik de opengebarsten tank van waaruit het gifgas zijn catastrofale deken over de stad had uitgespreid.   

Alles lag er bij zoals het op de dag na de ramp was achter gelaten, zij het natuurlijk verroest en in prachtige staten van verval en onttakeling; de machinewerkplaats, kantoortjes, de krankzinnige bouwsels van tanks, pompen, drukvaten, kranen en myriaden van buizen, leidingen en raadselachtige apparaten. Tussen hoog uitgedroogd gras en wat dor kreupelhout.

Wat opviel waren de dikke bossen en plukken witte asbest die, als schapenwol, uit de vele open gescheurde ketel- en transportleiding mantels puilde. Plaatsen er omheen leken ondergesneeuwd met het spul. Met een gezellig krottenwijkje pal aan de oostzijde van het terrein en de talloze onderzoeken en publicaties die aan de situatie  zijn gewijd, had evengoed nog niemand in al die jaren de moeite genomen om deze vrij verwaaiende K-zooi eens op te ruimen. Wellicht met een opportunistisch oog op nog wat meer schadeclaims voor Union Carbide.  De overlevende inwoners van Bhopal hebben er in elk geval veelal gratis de beste gezondheidszorg in heel India aan overgehouden. Elk nadeel heb s'n voordeel.

Er hing mogelijk ook nog steeds iets ongezonds rond de fabriek, want ik voelde me na die fantastische klauter- en dwaaltocht ineens extreem zwak en raakte wat later, op het station, bevangen door een ongewone golf van verlammende uitputting en de behoefte aan  liters koude verse melk, die daar op perron 1 wordt verkocht. Gelukkig.

Uitgestrekt liggend op het koele platform en heerlijk in gesprek met een, voor de verandering eens erg zachtaardige hirja (travestiet, sort of) , kotste ik de hele handel weer uit over de rails. Een zuivel festijntje voor de ratten. Ik was blij dat ik even later mijn  second class sleeper, upper berth, nog kon beklimmen. En heb tot aan Delhi aan een stuk door geslapen als een blok. Bijna 16 uur.

Op de foto vriendje Manoj , die dus uit Bhopal komt en zijn moeder is kwijtgeraakt aan de gevolgen van de giframp.